Dopamin orucu işe yarıyor mu

Son yarıyılın trendi olan dopamin orucu, beyni daha tesirli kullanmayı mı sağlıyor? Silikon vadisinde başlayan bu moda, çok rakamda üst seviye idareyicinin uygulamasıyla beraber, beynelmilel alakayı çoğaldırıyor mu? Peki, dopamin orucu nedir ve işe yarıyor mu?

Motivasyondan mesul bir asap taşıyıcısı

Yemek, seks, içki, sosyal medya ve teknoloji gibi zevk alınan şeylerin yapılmasıyla salgılanan dopamin seviyesi eksiltilerek, beyin daha tesirli mi kullanılıyor? Son günlerde trend olan dopamin orucunu Etraf Sağlık Kurumu hekimlerinden Nöroloji Uzmanı Dr. Sema Targıt Akbaşak’a sorduk. Akbaşak; “Dopamin, beyinde ki mükâfat ve motivasyondan mesul bir asap taşıyıcısıdır. Aralıksız ve fazla uyarılma, neticesinde dopamine daha az duyarlı olmamıza neden olabilir; bu sebeple aynı iyi duyguyu sezmek için zevk aldığımız şeyi daha fazla yapmak gerekebilir” dedi.

Dopamin azlığı Parkinson Hastalığı’na neden olabilir

Dopaminin çok az olmasının Parkinson Hastalığı gibi adale sertliği, titreme, konuşma ve yürüyüşteki farklılıklarla sonuçlanabileceğine dikkat sürükleyen Dr. Sema Targıt Akbaşak şöyle konuştu; “Dopamin ile motor hakimiyeti, hafıza, uyarılma ve mükâfat operasyona gibi işlevlerle alakalı sinyalleri, beynin etrafına sevk edilir. Misalin, dopaminin çok az olması, Parkinson Hastalığı gibi adale sertliği, titreme, konuşma ve yürüyüşteki farklılıklarla sonuçlanabilir. Dopamin, beyindeki mükâfat sisteminde de ehemmiyetlidir. Daha da ehemmiyetlisi, beynin mükâfat sistemi, zaman içini bilebilir – etrafımızdaki potansiyel mükâfatlarla ilişkilendirdiğimiz ipuçları, asıl bir mükâfat olmasa dahi dopamin etkinliğini artırabilir. Başka Bir Deyişle yalnızca tatlı bir dükkanda olmak ve tatlıları düşünmek beynimizin dopaminini aktive edebilir. Bu temenni ve mükâfat temennisi nörobilim dilinde ‘istemek’ olarak adlandırılır. Bunalımın ana semptomlarından biri ‘anhedonia’ olduğundan – klasikte mükâfatlandırıcı tecrübelerde gönülsüzlük, alaka ve zevk yetersizliği – işlevsiz dopamin regülasyonu da bu bozukluğa bağlanmıştır. Bazı bunalım rehabilitasyonları, beyindeki dopamin seviyelerini çoğaldırmak için planlanmıştır.”

Dopamin ölçüsünü eksiltmek netlikle öneri edilmez

Nöroloji Uzmanı Dr. Sema Targıt Akbaşak “Öncelikle şunu vurgulamak isterim ki, günlük sıradan işlevler için gereksinim dinlediğimiz gibi beyindeki dopamin ölçüsünü eksiltmek netlikle öneri edilmez. Ayrıca, sosyal medya gibi muhakkak bir mükâfatı menetmek, kendi başına dopamin seviyelerini düşürmeyecek, bunun yerine dopaminin uyarılmasını eksiltmeye takviyeci olabilir. Bu sebeple dopamin etkinliğinin ölçüsünü eksiltmek muhtemeldir. Ancak bunu yapmanın anahtarı, ilk etapta mükâfat istemeyi başlatan mükâfatlarla alakalı tetikleyicilere olan maruziyetimizi eksiltmektir. Ancak, bunun “beyni sıfırlayacağı” gerçekten doğru değildir. Sosyal medyada çok fazla zaman tüketmek veya fazla yemek yemek gibi sıhhatsiz tutumlar olduğunu düşündüğünüzü eksiltmek istiyorsanız, sıhhatsiz davranma tutkusunu tetikleyen etrafsal ipuçlarına maruz kalmanızı eksilterek başlayabilirsiniz. Misalin, yalnızken akşamları telefonunuzla çok fazla meşgul olmak yerine bildirim seslerini kapatmayı deneyin. Bu biçimde dopamin ipuçları tarafından aktive edilmez ve bu sebeple telefonu alma güdülerini bildirmez” dedi.