Boşanan bayan çocuğuna soyadını verebilir mi

‘Konutluluğun boşanma ile sonuçlanması gidişatında çocuğun soyadında bir farklılık alana kazanç mı, çocuk annenin soyadını kullanabilir mi?’ gibi suallerin ülkemizde sık sık gündeme geldiğini vurgulayan Avukat Elvan Kılıç, kanuna göre evlenmenin boşanma ile sonuçlanması gidişatında, çocuğun velayeti anneye verilse bile çocuk babanın soyadını kullanmaya devam etmekte olduğunu söyledi.

Velayeti alan taraf karar verecek

Eşlerin, konutluluğun devamı süresince ve konutluluğun sonra ermesi gidişatında sahip oldukları hak ve mükelleflikler bakımından aynı hukuksal konumda oldukları, bu sebeple de erkeğe velayet hakkı kapsamında tanınan çocuğun soyadını seçme hakkının bayana tanınmaması, velayet hakkının kullanılması bakımından cinsiyet ayrımcılığı neticesini doğurmakta, aile içinde bayan erkek denkliğine ters olmakla beraber bazı çıkarına da terslik teşkil etmektedir.

– Konutluluğu makûs bir biçimde boşanma ile sonuçlanan eşler arasında bir daha barışma olasılığı olmaması ve görüşmeme olasılıkları bulunması nedeniyle bayanlar çocuklarının da babaya ait soyadlarını kullanmalarını istememektedirler.

– Hatta zaman zaman çocuklarına karşı bir baba olarak mesullüklerini yerine getirmemesi nedeniyle aradaki sevgi ve hürmet bağının ortadan kalkması ve babanın anneye karşı negatif tutumlarını gören çocuklar da babalarının soyadlarını taşımak istememektedirler.

– Özellikle minik yaşlardaki çocuklar açısından anne ile soyadın değişik olması vaziyeti problemlere yol açmakta, etraflarındaki insanlara bu vaziyeti söylemekte zorlanmaktadırlar. Ayrıca anneler de fotoğrafı müesseselere müracaat yaparken çocuğun annesi olduğunu delil etme meselesiyle karşılaşılmaktadır. Tüm bu nedenlerle, bir hayli bayan tarafından çocuklarının soyadlarını değiştirmek için dava açılmaktadır.

Boşanan bir anne artık çocuğuna kendi soyadını verebilecek

Tüzük Duruşması tarafından boşanma sonrası çocuğuna kendi soyadını vermek isteyen annenin arzının reddi esasta bir hak ihlali olarak görülmüştür ve emsal teşkil edecek bir karar vermiştir. Bu karara göre boşanan ve çocuğunun velayetini alan bir anne artık çocuğuna kendi soyadını verebilecektir. Böylece boşanan bayanlar ve çocukların önündeki mani kalkmıştır. Ayrıca kararda bayan ve erkeğin konutluluk zamanınca ve konutluluğun sona ermesinde denk hak ve mesullüklere sahip olmaları gerektiğine ait beynelmilel kontrat kararları andırdırılarak eşlerin, konutluluğun devamı süresince ve boşanmada sahip oldukları hak ve mükelleflikler bakımından aynı hukuksal konumda oldukları, erkeğe velayet hakkı kapsamında tanınan çocuğun soyadını seçme hakkının bayana tanınmamasının velayet hakkının kullanılması bakımından cinsiyete göre ayrım yapılması neticesini doğuracağı vurgulanmıştır. Tüzük Duruşmasının 2015’te verdiği emsal hak ihlali kararının ardından, Yargıtay da baktığı bir davada, “boşanmış kadının, velayeti kendisine verilmiş çocuğuna kendi soyadının verilmesini, velayet hakkına direnerek aile duruşmasından isteyebileceği” istikametinde karar vermiştir. Böylece hem tüzükte yer alan denklik ve eşler arasında denklik prensibi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin cinsiyete dayalı ayrımcılık yasağına uygun davranılmıştır. Böylece boşanma sonrası velayeti anneye verilen çocuğun soyadının annenin kalemtıraşı dava ile değiştirilebileceği Tüzük Duruşması kararı ile uygulamada yerini almıştır.

– Çoğu Avrupa Ülkelerinde boşanan anne, çocuğuna kendi soyadını verebilmektedir. Fransız Medeni Kanun’da; doğum anında veya hemen akabinde hem annesine hem de babasına soy bağı ile bağlıysa, anne ve baba çocuğun soyadını beraber tanımlarlar. Çocuğun soyadı olarak eşlerden birinin soyadı seçilebileceği gibi eşlerin her ikisinin soyadının sentezinden oluşan bir soyadı da tanımlanabilir. Çocuğun soy bağı anne veya babadan yalnızca biri ile heyetmişse, öbürüyle kesilmişse bir boşanma süreciyle bu vaziyette çocuk şahsi bağ kurduğu ebeveynin soyadını taşıyacaktır.

– Çocuğun soyadı denince akla gelecek en sansasyonel tertip etme İspanyol hukukundadır. İspanya Hukuku’na göre, çocuğun soyadı soy bağına bağlıdır. Buna göre, çocuk hem annesinin hem babasının soyadını alacaktır. Kural olarak, çocuk evvel babasının sonra annesinin soyadını alır. Boşanma sırasında da ebeveynler çocuğun hangi ebeveynin soyadını alabileceğini kararlaştırabilirler. İster anne olsun ister baba, boşandıktan sonra çocuk bir tarafın soyadını kullanabilir ya da babanın soyadını kullanmaya devam edebilir.

– Alman Medeni Kanunu uyarınca çocuğun anne ve babasının ortak bir soyadı bulunuyorsa, çocuk doğum ile bu soyadını kazanacaktır. Boşanma reelleştiğinde, çocuğun anne ve babasının ortak bir soyadı bulunmuyor ve çocuğun velayetine de yalnızca biri sahip ise, çocuk, velayet hakkına sahip ebeveynin soyadını kazanacaktır. Bu arada çocuğun velayetine sahip olan ebeveyn, çocuğa değişiğinin soyadını da – elbette öbür ebeveynin ve şayet çocuk 5 yaşını doldurmuşsa çocuğun rızasını alarak verebilir. Bu vaziyette boşanan anne çocuğunun velayeti kendisinde olduğu sürece kendi soyadını verebilir. Boşanan anne daha sonra yine evlenirse; çocuğa yeni konutluluğundaki soyadını verebilir. Veya bu soyadını çocuğun mevcut soyadının önüne veya sonuna ilave edebilir. Ancak böyle bir farklılığın yapılabilmesi için çocuk 5 yaşını doldurmuşsa çocuğun ve çocuk anne ve babanın ortak velayetinde ise öbür ebeveynin de rızasının alınması gerekmektedir

– Yunan Medeni Kanunu’nda şayet çocuğun anne ve babası artık konutlu değilse, çocuk annenin soyadını alacaktır. Annenin ve çocuğun rızasının alınması halinde annenin kocası noter önünde bulunacağı bir beyan ile çocuğa tek başına veya annesinin soyadı ile kullanması için kendi soyadını verebilir.